İki AB düzenlemesi artık Avrupa'ya, Avrupa'dan ve Avrupa içindeki seferlerde yakılan her ton yakıta bir karbon maliyeti ekliyor. Bu rehber, EU ETS ve FuelEU Maritime'ın nasıl işlediğini, aralarındaki farkları ve ton yakıt başına etkilerinin nasıl tahmin edileceğini açıklıyor.
Birbirinden farklı iki araç
AB Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS), bir üst sınır ve ticaret (cap-and-trade) sistemidir. Denizcilik şirketleri, kuralların kapsadığı her ton CO2 eşdeğeri için bir emisyon tahsisatı teslim etmek zorundadır. Dolayısıyla maliyet; ne kadar yakıt yakıldığına, hangi yakıtın yakıldığına ve tahsisatların piyasa fiyatına bağlıdır.
1 Ocak 2025'ten itibaren uygulanan FuelEU Maritime ise emisyonları doğrudan fiyatlandırmaz. Bir geminin kullandığı enerjinin sera gazı yoğunluğuna, well-to-wake esasına göre megajul başına gram CO2 eşdeğeri olarak ölçülen bir sınır getirir. Sınırı aşan gemiler, açığı biriktirme (banking), ödünç alma (borrowing) veya havuzlama (pooling) yoluyla kapatamazlarsa ceza öder.
EU ETS: kimler ve neler kapsamda?
- 2024'ten bu yana 5.000 gros ton ve üzerindeki yük ve yolcu gemileri. 5.000 GT ve üzerindeki offshore gemileri 2027'den itibaren kapsama giriyor.
- İki AB limanı arasındaki seferlerde ve rıhtımda bulunulan süre dâhil AB limanlarında oluşan emisyonların %100'ü.
- AB dışında başlayan veya sona eren seferlerdeki emisyonların %50'si.
- 2024'ten itibaren CO2; 2026'dan itibaren buna metan ve diazot monoksit de ekleniyor.
Sorumlu denizcilik şirketi, kayıtlı malik ya da bu sorumluluğu resmî olarak üstlenmişse ISM şirketidir. Tahsisatları teslim etme yükümlülüğü şirkette kalır; ancak şirket bu maliyeti, sözleşme yoluyla yakıtı satın alan veya geminin işletimini kontrol eden taraftan tahsil edebilir. Çarter sözleşmelerinde artık yaygın olarak ETS klozlarına yer verilmesinin nedeni budur.
Kademeli geçiş ve son tarihler
- Doğrulanmış 2024 emisyonlarının %40'ı; teslim için son tarih 30 Eylül 2025.
- Doğrulanmış 2025 emisyonlarının %70'i; teslim için son tarih 30 Eylül 2026.
- 2026'dan itibaren doğrulanmış emisyonların %100'ü; yani 2026 emisyonları için tahsisatlar 2027'de eksiksiz teslim edilir.
Yeterli tahsisat teslim etmeyen bir şirket, enflasyona göre düzeltilen ton CO2 eşdeğeri başına EUR 100 tutarında fazla emisyon cezası öder ve eksik tahsisatları yine de teslim etmek zorundadır. Art arda iki veya daha fazla yıl yükümlülüklerini yerine getirmeyen bir şirketin gemilerinin AB limanlarına girişi reddedilebilir.
Örnek hesap: ton yakıt başına ETS maliyeti
AB izleme kuralları, ton yakıt başına varsayılan CO2 emisyon faktörleri belirler. RME–RMK ağır yakıt cinsleri için ton yakıt başına 3,114 ton CO2 kullanılır; bu, söz konusu cinslerden biri olarak tedarik edilen VLSFO'yu da kapsar. DMX–DMB marine gas oil cinsleri için faktör 3,206'dır.
2026'da yakılan bir ton VLSFO için, yalnızca CO2 hesaba katıldığında:
- İki AB limanı arasındaki bir seferde veya AB'de rıhtımdayken: 3,114 tahsisat.
- AB dışındaki bir limandan gelen veya o limana giden bir seferde: 3,114'ün %50'si, yani 1,557 tahsisat.
- Karşılaştırma için, AB içi bir seferde bir ton MGO: 3,206 tahsisat.
Ton başına maliyeti bulmak için bu rakamı, satın aldığınız gündeki tahsisat fiyatıyla çarpın. Pratik bir kural olarak, tahsisat fiyatındaki her EUR 10'luk artış, AB içi seferlerde ton VLSFO başına yaklaşık EUR 31, AB dışı seferlerde ise ton başına yaklaşık EUR 16 ekler. 2026'dan itibaren metan ve diazot monoksit için de küçük bir ek tutar ödenir; bu durum, metan kaçağı (methane slip) nedeniyle en çok LNG yakıtlı gemiler için önem taşır.
2025'te yakılan yakıt için %70'lik kademeli geçiş katsayısını uygulayın: 3,114 ile 0,70'in çarpımı, AB içi seferlerde ton başına yaklaşık 2,18 tahsisat eder.
FuelEU Maritime: hedefler ve kapsam
FuelEU, ticari amaçla yolcu veya yük taşıyan 5.000 GT üzerindeki gemilere uygulanır. Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) içindeki seferlerde ve AEA limanlarında rıhtımdayken kullanılan enerjinin %100'ünü, AEA'ya giriş veya AEA'dan çıkış seferlerinde kullanılan enerjinin ise %50'sini hesaba katar.
Referans değer MJ başına 91,16 gCO2e'dir. Sınır kademeli olarak sıkılaşır:
- 2025'ten itibaren referansın %2 altı; bu, 2029'a kadar 89,34 gCO2e/MJ hedefi anlamına gelir.
- 2030'dan itibaren %6.
- 2035'ten itibaren %14,5.
- 2040'tan itibaren %31.
- 2045'ten itibaren %62.
- 2050'den itibaren %80.
Referans değer, gemilerin neredeyse tamamen fosil kaynaklı fuel oil ile çalıştığı 2020 yılının filo ortalamasını yansıttığından, yalnızca konvansiyonel yakıt yakan bir gemi genellikle açık verir. Biyolojik olmayan kaynaklı yenilenebilir yakıtlardan (RFNBO) elde edilen enerji 2033 sonuna kadar iki kat sayılır; Komisyon bu yakıtların payının 2031'de %1'in altında kaldığını tespit ederse, 2034'ten itibaren bu yakıtlar için %2'lik bir alt hedef uygulanır.
FuelEU cezaları ve esneklik mekanizmaları
Ceza, geminin uyum açığının eşdeğer bir enerji miktarına çevrilmesi, bu enerjinin ton başına 41.000 MJ üzerinden ton VLSFO olarak ifade edilmesi ve ton başına EUR 2.400 uygulanmasıyla hesaplanır. Geminin art arda dönemlerde açık vermesi halinde ceza artar. Kara elektriği gereklilikleri 2030'da başladığında, konteyner ve yolcu gemilerinin kurallara uymayan liman uğrakları için ayrı bir ceza uygulanacaktır.
- Biriktirme (banking): fazla, sonraki dönemlere aktarılabilir.
- Ödünç alma (borrowing): bir açık, bir sonraki dönemin fazlasından alınan bir avansla kapatılabilir; avans %10 ek tutarla geri ödenir.
- Havuzlama (pooling): farklı şirketlere ait gemiler dâhil iki veya daha fazla gemi, havuzun toplam bakiyesi pozitif olması ve hiçbir geminin havuzdan daha büyük bir açıkla çıkmaması koşuluyla bakiyelerini birleştirebilir. Doğrulayıcı kuruluş havuzu 30 Nisan'a kadar kayda geçirmelidir.
- Takvim: geminin FuelEU raporu 31 Ocak'a kadar doğrulayıcı kuruluşa sunulur, cezalar ise 30 Haziran'a kadar ödenmelidir.
Yakıt satın alırken bunun anlamı
- AB ile bağlantılı her sefer için yalnızca bunker fiyatını değil, ton başına toplam maliyeti bütçeleyin.
- BDN'leri, tüketim kayıtlarını ve yakıt verilerini doğru tutun; çünkü bunlar hem izleme raporlarına hem de tahsisat faturasına doğrudan yansır.
- Biyoyakıt karışımlarını değerlendirirken ISO 8217 şartnamesinin yanı sıra sürdürülebilirlik belgelerini de kontrol edin; çünkü ETS ve FuelEU yükümlülüklerini yalnızca sertifikalı yakıtlar azaltabilir.
- ETS ve FuelEU maliyetlerinin paylaşımını, fikstür yapılmadan önce çarter sözleşmesinde netleştirin.
- Havuzlama ve yakıt stratejinize raporlama son tarihinde değil, yılın başlarında karar verin.
Atlas Bunkering, armatörlerin bunker fiyatını mevzuattan kaynaklanan maliyetiyle birlikte değerlendirebilmesi için her ürün cinsine ait teklifleri güvenilir tedarikçiler arasında karşılaştırır ve her yakıt ikmalinde bağımsız sörvey ile akredite laboratuvar testi önerir; talep halinde bunları organize eder.
Sorular ve yanıtlar
EU ETS, alınan yakıt üzerinden mi yoksa yakılan yakıt üzerinden mi uygulanır?
AB MRV kuralları kapsamında izlenen ve doğrulanan, kapsamdaki seferlerde ve limanda tüketilen yakıttan kaynaklanan emisyonlar üzerinden. Yakıtın nereden satın alındığının bir önemi yoktur.
ETS tahsisatlarının bedelini kim öder?
Denizcilik şirketi; yani kayıtlı malik ya da sorumluluğu üstlenmiş ISM şirketi. Şirket bu maliyeti sözleşme yoluyla kiracıdan veya başka bir taraftan tahsil edebilir.
FuelEU fazlası olan bir gemi, başka bir şirketin gemisine yardımcı olabilir mi?
Evet. Havuzlara farklı şirketlerin gemileri dâhil edilebilir; yeter ki toplam bakiye pozitif olsun, hiçbir gemi daha büyük bir açıkla sonuçlanmasın ve fazlası olan hiçbir gemi açık vermesin.
Kaynaklar
- European Commission: FAQ on maritime transport in the EU ETS
- European Commission: Questions and answers on Regulation (EU) 2023/1805 (FuelEU Maritime)
- Commission Delegated Regulation (EU) 2016/2071, MRV emission factors (FAOLEX copy)
- ABS: FuelEU Maritime questions and answers
- Lloyd's Register Class News 06/23: FuelEU Maritime (March 2023)
Bu rehber genel bilgi niteliğindedir; hukuki veya teknik tavsiye değildir. Geminiz için güncel kuralları ve makine üreticinizin önerilerini kontrol edin.