VLSFO, HSFO ve MGO için silindir yağı BN seçimi

Silindir yağının baz numarası (BN) yakıttaki kükürde uygun olmalıdır: alkalinite yetersizse gömlekler korozyona uğrar, fazlaysa birikintiler oluşur. Bu rehber, makine üreticilerinin güncel önerilerini, besleme oranlarının nasıl ayarlanacağını ve drenaj yağı analizinin dengenin doğru olup olmadığını nasıl gösterdiğini açıklıyor.

BN ne işe yarar?

Yakıt iki zamanlı bir makinede yandığında içindeki kükürt, kükürt oksitlerini oluşturur; bunlar da suyla birleşerek sülfürik aside dönüşür. Silindir yağı, bu asidi gömlek yüzeyinde nötralize eden alkali katkı maddeleri taşır. Baz numarası, yani BN, bu alkaliniteyi ölçer. BN, yağın temizleme kabiliyetinin veya katkı paketinin geri kalanına bağlı olan diğer özelliklerinin bir ölçüsü değildir.

Amaç, oluşan asidi nötralize etmeye tam yetecek kadar alkalinite sağlamaktır.

Yanlış seçimin iki yolu

• Yakıttaki kükürde göre BN çok düşük: asit tamamen nötralize edilemez. Gömlek yüzey sıcaklığının asit çiy noktasının altına düştüğü yerlerde asit yoğuşur ve gömleğe ve segmanlara saldırır; bu süreç genellikle soğuk korozyon olarak adlandırılır. Sonuç, hızlanmış aşınmadır.
• Yakıttaki kükürde göre BN çok yüksek: kullanılmayan alkali katkı maddeleri, segman yuvaları arasındaki bölgeler (ring land) dâhil pistonda sert birikintiler halinde toplanır. Bu birikintiler yağ filmini bozabilir ve kendi başına sürtünme hasarına (scuffing) ve aşınmaya yol açabilir.

Her ikisi de yüzlerce çalışma saati boyunca gelişir ve bir muayene ya da aşınma ölçümü ortaya çıkarana kadar kolayca gözden kaçar; bu nedenle BN seçimi, besleme oranı ve izleme birlikte yönetilmelidir.

BN'yi yakıta göre seçmek: üreticilerin güncel önerileri

Makine tipi için üreticinin geçerli servis bülteninden (service letter) yola çıkın. Bugün Everllence adını taşıyan MAN Energy Solutions, B&W iki zamanlı makineleri için Haziran 2023'te güncellenmiş silindir yağlama rehberini (SL2023-737) yayımladı. Özetle:

• VLSFO, %0,10 kükürtlü yakıtlar ve MGO dâhil, kükürt içeriği %0,50 veya altında olan yakıtlar ile gaz veya metanol operasyonu: BN 40 yağ. Yeni makineler için daha yüksek performans kategorisindeki BN 40 yağ öngörülürken, eski makineler her iki kategoriyi de kullanabilir ya da deneyimin iyi olduğu durumlarda yüksek kategorideki BN 100 yağla devam edebilir.
• Kükürt içeriği %0,50'nin üzerinde olan yakıtlar, yani scrubber ile yakılan HSFO: yüksek kategoride BN 100 ila 140 yağ; eski makinelerde alternatif olarak standart kategoride BN 70 yağ ya da gemide karıştırılan düşük ve yüksek BN'li yağların bir karışımı.
• BN 40'ın altındaki yağlar bu makineler için artık önerilmiyor.

WinGD de benzer bir yaklaşım benimser: yakıttaki kükürt ne kadar yüksekse, yayımlanmış aralıklar içinde ve doğrulanmış listesindeki yağlar kullanılarak BN de o kadar yüksek olmalıdır. Makine hangisi olursa olsun, sipariş edilen yağın üreticinin onaylı veya doğrulanmış listesinde yer aldığını kontrol edin.

Yakıtlar arasında geçiş yapan gemiler

Denizde HSFO, limanlarda veya ECA'larda kurallara uygun yakıt yakan scrubber donanımlı bir geminin iki seçeneği vardır. Everllence bülteni, o makinedeki deneyimin desteklediği durumlarda, kükürt ECA'ları dâhil tüm yakıtlarda tek bir yüksek BN'li yağ kullanılmasına izin verir. Aksi halde gemi, ne zaman geçiş yapılacağını belirleyen açık bir prosedürle birlikte yüksek BN'li bir yağ ve bir BN 40 yağ ya da bir karıştırma sistemi bulundurur. VLSFO ile MGO arasında geçiş yapan scrubber'sız gemiler, her iki yakıt da %0,50 veya altında kükürt içerdiğinden aynı BN 40 yağla devam edebilir.

Everllence, HSFO kullanan makineler için ilk birkaç gidiş-dönüş seferi boyunca kükürt ECA'sına girmeden önce ve çıktıktan sonra süpürme portu (scavenge port) muayeneleriyle seçimin teyit edilmesini önerir.

Besleme oranının optimizasyonu

Silindir yağı pahalıdır; bu nedenle besleme oranını düşürme yönünde bir baskı vardır. Düşürme kademeli olmalı ve verilerle desteklenmelidir.

• Düşük kükürtlü operasyon için Everllence bülteni mutlak asgari değeri 0,6 g/kWh, normal asgari değeri 0,6 ila 0,8 g/kWh (değişken hatveli pervanede 0,8 g/kWh), güvenli ayarı 1,2 g/kWh ve azami değeri 1,5 g/kWh olarak belirler.
• WinGD, doğru aralık olarak 0,6 ila 1,2 g/kWh değerini verir ve ilk değerlendirme için başlangıç noktası olarak 0,9 g/kWh önerir.
• Düşürmeyi küçük adımlarla, Everllence bültenine göre 0,05 ila 0,1 g/kWh'lik adımlarla ve ancak silindir durumu ile drenaj yağındaki demir seviyeleri bunun güvenli olduğunu teyit ettikten sonra yapın.
• Yüksek kükürtlü operasyonda besleme oranı yakıttaki kükürde ve yağın BN değerine bağlıdır; makine tipi için üreticinin HSFO önerilerine uyun.

Drenaj yağı ve scrape-down analizi

Scrape-down yağı olarak da adlandırılan süpürme drenaj yağı, gömlekte neler olduğunu gösterir. İki temel değer, ne kadar alkalinite kaldığını gösteren kalıntı BN ve aşınmaya işaret eden demir içeriğidir.

WinGD'nin BN 40 ve üzeri yağlar için hazırladığı rehber, sonuçların nasıl okunduğunu şöyle örnekler:

• Güvenli: kalıntı BN 25 ile 50 arasında ve demir 200 mg/kg'ın altında.
• Uyarı: korozyon riskine işaret eden 10 ile 25 arasında kalıntı BN; birikinti riskine işaret eden 50'nin üzerinde kalıntı BN ya da 200 ile 500 mg/kg arasında demir.
• Tehlike: 10'un altında kalıntı BN veya 500 mg/kg'ın üzerinde demir; besleme oranı veya BN konusunda derhal müdahale gerektirir.

Everllence'in Kasım 2025'te SL2025-776 olarak yayımladığı drenaj yağı rehberi, her 1.500 çalışma saatinde veya üç ayda bir akredite laboratuvar analizi yapılmasını, aradaki dönemlerde ise erken uyarı amacıyla gemide test yapılmasını önerir. Rehber ayrıca, sistem yağıyla seyrelme her iki değeri de düşürebileceğinden, demir değerlerinin bir referans besleme oranına göre düzeltilmesi ve yakıttaki kükürt ve kalıntı BN ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.

Pratik bir rutin

1. Her tanktaki yakıtın kükürt içeriğini BDN'den ve laboratuvar sonuçlarından teyit edin.
2. Yağı ve BN değerini, makine tipine ait geçerli servis bültenine göre seçin.
3. Besleme oranını üreticinin belirlediği aralıkta ayarlayın ve kayda geçirin.
4. Drenaj yağından düzenli olarak, hem gemide hem de akredite bir laboratuvar aracılığıyla numune alın ve sonuçların eğilimini takip edin.
5. Üreticinin önerdiği aralıklarla ve her yakıt veya yağ değişikliğinden sonra süpürme portlarından muayene yapın.
6. Besleme oranını veya BN'yi yalnızca küçük adımlarla değiştirin ve her değişikliğin gerekçesini kaydedin.

Madeni yağ ikmallerini yakıt ikmalleriyle birlikte planlamak, hat değişikliğinden önce gemide doğru yağların bulunmasını sağlamaya yardımcı olur. Atlas Bunkering, armatörler ve gemi işletmecileri için madeni yağ ikmallerini de yakıtta olduğu gibi armatör tarafında yönetir; yalnızca güvenilir tedarikçiler önerir ve elde edilen fiyatı birebir yansıtır.

Sorular ve yanıtlar

Kaynaklar

1. MAN Energy Solutions Service Letter SL2023-737: Cylinder lubrication update
2. WinGD: Lubricants, fuel, lubricants and water guidelines
3. Marine Log: New Everllence guidance on two-stroke engine drain oil monitoring

Bu rehber genel bilgi niteliğindedir; hukuki veya teknik tavsiye değildir. Geminiz için güncel kuralları ve makine üreticinizin önerilerini kontrol edin.