EU ETS και FuelEU Maritime: τι σημαίνουν για το κόστος καυσίμων

Δύο μέτρα της ΕΕ προσθέτουν πλέον κόστος άνθρακα σε κάθε τόνο καυσίμου που καταναλώνεται σε ταξίδια προς, από και εντός της Ευρώπης. Ο οδηγός αυτός εξηγεί πώς λειτουργούν το EU ETS και το FuelEU Maritime, σε τι διαφέρουν και πώς να εκτιμήσετε την επίδρασή τους ανά τόνο καυσίμου.

Δύο διαφορετικά εργαλεία

Το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS) είναι σύστημα ανώτατου ορίου και εμπορίας (cap-and-trade). Οι ναυτιλιακές εταιρείες πρέπει να παραδίδουν ένα δικαίωμα για κάθε τόνο ισοδυνάμου CO2 που καλύπτεται από τους κανόνες. Το κόστος εξαρτάται επομένως από το πόσο καύσιμο καταναλώνεται, ποιο καύσιμο και την τιμή αγοράς των δικαιωμάτων.

Το FuelEU Maritime, που εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2025, δεν τιμολογεί απευθείας τις εκπομπές. Θέτει όριο στην ένταση αερίων θερμοκηπίου της ενέργειας που χρησιμοποιεί ένα πλοίο, μετρούμενη σε βάση well-to-wake σε γραμμάρια ισοδυνάμου CO2 ανά megajoule. Τα πλοία που υπερβαίνουν το όριο πληρώνουν πρόστιμο, εκτός αν μπορούν να αντισταθμίσουν το έλλειμμα μέσω αποταμίευσης (banking), δανεισμού (borrowing) ή συνένωσης (pooling).

EU ETS: ποιοι και τι καλύπτεται

• Φορτηγά και επιβατηγά πλοία 5.000 κόρων ολικής χωρητικότητας και άνω από το 2024. Τα πλοία υπεράκτιων δραστηριοτήτων (offshore) 5.000 GT και άνω εντάσσονται από το 2027.
• Το 100% των εκπομπών σε ταξίδια μεταξύ δύο λιμανιών της ΕΕ και κατά την παραμονή σε λιμάνια της ΕΕ, μεταξύ άλλων σε θέση πρόσδεσης.
• Το 50% των εκπομπών σε ταξίδια που ξεκινούν ή τελειώνουν εκτός ΕΕ.
• CO2 από το 2024, με την προσθήκη μεθανίου και υποξειδίου του αζώτου από το 2026.

Υπόχρεη ναυτιλιακή εταιρεία είναι ο εγγεγραμμένος πλοιοκτήτης ή η εταιρεία ISM, εφόσον έχει αναλάβει επισήμως αυτή την ευθύνη. Η εταιρεία παραμένει υπεύθυνη για την παράδοση των δικαιωμάτων, αλλά μπορεί να ανακτήσει το κόστος βάσει σύμβασης από το μέρος που αγοράζει το καύσιμο ή ελέγχει την εκμετάλλευση του πλοίου, γι' αυτό και τα ναυλοσύμφωνα περιλαμβάνουν πλέον συνήθως ρήτρες ETS.

Σταδιακή εφαρμογή και προθεσμίες

• 40% των επαληθευμένων εκπομπών του 2024, με παράδοση έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2025.
• 70% των επαληθευμένων εκπομπών του 2025, με παράδοση έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026.
• 100% των επαληθευμένων εκπομπών από το 2026 και μετά, επομένως οι εκπομπές του 2026 παραδίδονται πλήρως το 2027.

Μια εταιρεία που δεν παραδίδει επαρκή δικαιώματα πληρώνει πρόστιμο υπερβάλλουσας εκπομπής EUR 100 ανά τόνο ισοδυνάμου CO2, αναπροσαρμοσμένο για τον πληθωρισμό, και πρέπει παρ' όλα αυτά να παραδώσει τα δικαιώματα που λείπουν. Μετά από δύο ή περισσότερα συνεχόμενα έτη μη συμμόρφωσης, μπορεί να απαγορευθεί η είσοδος των πλοίων της εταιρείας σε λιμάνια της ΕΕ.

Παράδειγμα υπολογισμού: κόστος ETS ανά τόνο καυσίμου

Οι κανόνες παρακολούθησης της ΕΕ δίνουν προεπιλεγμένους συντελεστές εκπομπών CO2 ανά τόνο καυσίμου. Οι τύποι βαρέος μαζούτ RME έως RMK χρησιμοποιούν 3,114 τόνους CO2 ανά τόνο καυσίμου, συντελεστής που ισχύει και για VLSFO που παραδίδεται ως ένας από αυτούς τους τύπους. Οι τύποι marine gas oil DMX έως DMB χρησιμοποιούν 3,206.

Για έναν τόνο VLSFO που καταναλώνεται το 2026, υπολογίζοντας μόνο το CO2:

• Σε ταξίδι μεταξύ δύο λιμανιών της ΕΕ ή σε θέση πρόσδεσης στην ΕΕ: 3,114 δικαιώματα.
• Σε ταξίδι από ή προς λιμάνι εκτός ΕΕ: 50% του 3,114, δηλαδή 1,557 δικαιώματα.
• Για σύγκριση, ένας τόνος MGO σε ταξίδι εντός ΕΕ: 3,206 δικαιώματα.

Πολλαπλασιάστε με την τιμή του δικαιώματος την ημέρα της αγοράς για να βρείτε το κόστος ανά τόνο. Ως εμπειρικός κανόνας, κάθε EUR 10 στην τιμή του δικαιώματος προσθέτει περίπου EUR 31 ανά τόνο VLSFO σε ταξίδια εντός ΕΕ και περίπου EUR 16 ανά τόνο σε ταξίδια εκτός ΕΕ. Από το 2026 οφείλεται ένα μικρό πρόσθετο ποσό για μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου, το οποίο έχει τη μεγαλύτερη σημασία για πλοία με καύσιμο LNG λόγω της διαφυγής μεθανίου (methane slip).

Για καύσιμο που καταναλώθηκε το 2025, εφαρμόστε τον συντελεστή σταδιακής εφαρμογής 70%: 3,114 επί 0,70 δίνει περίπου 2,18 δικαιώματα ανά τόνο σε ταξίδια εντός ΕΕ.

FuelEU Maritime: στόχοι και πεδίο εφαρμογής

Το FuelEU εφαρμόζεται σε πλοία άνω των 5.000 GT που μεταφέρουν επιβάτες ή φορτίο για εμπορικούς σκοπούς. Υπολογίζει το 100% της ενέργειας που χρησιμοποιείται σε ταξίδια εντός του ΕΟΧ και σε θέση πρόσδεσης σε λιμάνια του ΕΟΧ, και το 50% της ενέργειας που χρησιμοποιείται σε ταξίδια προς ή από τον ΕΟΧ.

Η τιμή αναφοράς είναι 91,16 gCO2e ανά MJ. Το όριο γίνεται αυστηρότερο σταδιακά:

• 2% κάτω από την τιμή αναφοράς από το 2025, με στόχο 89,34 gCO2e/MJ έως το 2029.
• 6% από το 2030.
• 14,5% από το 2035.
• 31% από το 2040.
• 62% από το 2045.
• 80% από το 2050.

Επειδή η τιμή αναφοράς αντανακλά τον μέσο όρο του στόλου το 2020, όταν τα πλοία λειτουργούσαν σχεδόν αποκλειστικά με ορυκτά καύσιμα, ένα πλοίο που καίει μόνο συμβατικά καύσιμα θα βρεθεί κατά κανόνα σε έλλειμμα. Η ενέργεια από ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης (RFNBO) μετρά διπλά έως το τέλος του 2033, και από το 2034 εφαρμόζεται υποστόχος 2% για τα καύσιμα αυτά, εφόσον η Επιτροπή διαπιστώσει ότι το μερίδιό τους ήταν κάτω από 1% το 2031.

Πρόστιμα και ευελιξία του FuelEU

Το πρόστιμο υπολογίζεται μετατρέποντας το έλλειμμα συμμόρφωσης του πλοίου σε ισοδύναμη ποσότητα ενέργειας, εκφράζοντας αυτή την ενέργεια σε τόνους VLSFO με 41.000 MJ ανά τόνο και χρεώνοντας EUR 2.400 ανά τόνο. Το πρόστιμο αυξάνεται όταν ένα πλοίο βρίσκεται σε έλλειμμα για διαδοχικές περιόδους. Ξεχωριστό πρόστιμο εφαρμόζεται για μη συμμορφούμενες προσεγγίσεις σε λιμάνι από πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων και επιβατηγά πλοία, μόλις αρχίσουν να ισχύουν οι απαιτήσεις ηλεκτροδότησης από την ξηρά το 2030.

• Αποταμίευση (banking): ένα πλεόνασμα μπορεί να μεταφερθεί σε μεταγενέστερες περιόδους.
• Δανεισμός (borrowing): ένα έλλειμμα μπορεί να καλυφθεί με προκαταβολή έναντι του πλεονάσματος της επόμενης περιόδου, η οποία αποπληρώνεται με προσαύξηση 10%.
• Συνένωση (pooling): δύο ή περισσότερα πλοία, ακόμη και πλοία διαφορετικών εταιρειών, μπορούν να συνενώσουν τα υπόλοιπά τους, εφόσον το σύνολο της ομάδας είναι θετικό και κανένα πλοίο δεν καταλήγει με μεγαλύτερο έλλειμμα. Ο επαληθευτής πρέπει να καταχωρίσει την ομάδα έως τις 30 Απριλίου.
• Χρονοδιάγραμμα: η έκθεση FuelEU του πλοίου υποβάλλεται στον επαληθευτή έως τις 31 Ιανουαρίου και τα πρόστιμα πρέπει να καταβληθούν έως τις 30 Ιουνίου.

Τι σημαίνει αυτό όταν αγοράζετε καύσιμα

• Προϋπολογίζετε το πλήρες κόστος ανά τόνο, όχι μόνο την τιμή του καυσίμου, για κάθε ταξίδι που σχετίζεται με την ΕΕ.
• Διατηρείτε ακριβή BDN, αρχεία κατανάλωσης και στοιχεία καυσίμων, επειδή τροφοδοτούν τόσο τις εκθέσεις παρακολούθησης όσο και τον λογαριασμό των δικαιωμάτων.
• Όταν εξετάζετε μείγματα βιοκαυσίμων, ελέγχετε την τεκμηρίωση αειφορίας καθώς και την προδιαγραφή ISO 8217, αφού μόνο τα πιστοποιημένα καύσιμα μπορούν να μειώσουν τις υποχρεώσεις ETS και FuelEU.
• Συμφωνείτε την κατανομή του κόστους ETS και FuelEU στα ναυλοσύμφωνα πριν κλείσει η ναύλωση (fixing).
• Αποφασίζετε για το pooling και τη στρατηγική καυσίμων νωρίς μέσα στο έτος και όχι όταν φτάσει η προθεσμία υποβολής εκθέσεων.

Η Atlas Bunkering συγκρίνει προσφορές ανά τύπο από αξιόπιστους προμηθευτές, ώστε οι πλοιοκτήτες να σταθμίζουν την τιμή του καυσίμου μαζί με το κανονιστικό του κόστος, και συνιστά ανεξάρτητη επιθεώρηση και έλεγχο από διαπιστευμένο εργαστήριο για κάθε stem, που οργανώνονται κατόπιν αιτήματος.

Ερωτήσεις και απαντήσεις

Πηγές

1. European Commission: FAQ on maritime transport in the EU ETS
2. European Commission: Questions and answers on Regulation (EU) 2023/1805 (FuelEU Maritime)
3. Commission Delegated Regulation (EU) 2016/2071, MRV emission factors (FAOLEX copy)
4. ABS: FuelEU Maritime questions and answers
5. Lloyd's Register Class News 06/23: FuelEU Maritime (March 2023)

Ο οδηγός αυτός παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν αποτελεί νομική ή τεχνική συμβουλή. Ελέγξτε τους ισχύοντες κανονισμούς και τις οδηγίες του κατασκευαστή της μηχανής για το πλοίο σας.