Bunker miktar kontrolü: teslim aldığınız yakıt nasıl doğrulanır?

Eksik teslimat en yaygın bunker sorunlarından biridir ve çoğu ancak mavna hâlâ bordadayken tespit edilebilir. Bu rehber, geminin teslimattan önce, teslimat sırasında ve sonrasında yapması gereken kontrolleri ve bir miktar farkının nasıl usulüne uygun kayda geçirileceğini anlatıyor.

Miktar neden kontrol edilmeli?

Yakıt kütle üzerinden satın alınır, ancak gemide hacim olarak ölçülür. İskandil şeridinden faturadaki tonaja kadar, tank tablolarından sıcaklık ve yoğunluk düzeltmelerine uzanan her adım, hata veya manipülasyon için bir fırsattır. Her adımdaki küçük hatalar birikir ve sözleşmede aksi belirtilmedikçe fatura normalde tedarikçinin rakamlarına dayanır.

Teslimattan önce

Plan dışı bir transferin fark edilebilmesi için yalnızca yakıt alacak tankların değil, yakıt almaması gereken gemi tanklarının da iskandilini alın ve sıcaklıklarını kaydedin.
Geminin tank kalibrasyon tablolarının geçerli olduğunu ve herhangi bir yapısal değişiklikten sonra güncellendiğini teyit edin.
Geçerli kalibrasyon sertifikası bulunan iskandil şeritleri ve termometreler kullanın.
Mavna kaptanıyla birlikte mavnaya çıkın ve yalnızca teslimat için beyan edilenleri değil, slop tankları dâhil mavnanın tüm tanklarını ölçün.
Mavnanın kalibrasyon tablolarında resmî bir onay mührü bulunduğunu kontrol edin ve olağandışı boru bağlantılarını not edin.
Kütle akış ölçer kullanılıyorsa mühürlerinin sağlam olduğunu kontrol edin, totalizatör okumalarını kaydedin ve kalibrasyonunun güncel olduğunu gösteren belge isteyin.
Hattın sıyırılması (stripping) ve havayla boşaltılması (air blowing) işlemlerinin yalnızca teslimatın sonunda ve başmühendisin talimatıyla yapılacağı konusunda mavna kaptanıyla mutabakata varın.

Sıcaklık, yoğunluk ve düzeltmeler

Tank sıcaklığında gözlemlenen hacim, genellikle ASTM Tablo 54B'den alınan bir hacim düzeltme faktörüyle 15°C'deki standart hacme, ardından 15°C'deki yoğunluk ve genellikle ASTM Tablo 56'dan alınan bir ağırlık düzeltme faktörüyle kütleye çevrilmelidir. Gemi ve mavna aynı tabloları ve aynı sürümü kullanmalıdır.

Üç nokta sık sık anlaşmazlığa yol açar:

Sıcaklık: büyük bir tankta birkaç derecelik hata, düzeltilmiş hacimde kayda değer bir fark yaratır. Mümkünse birkaç farklı seviyede ölçüm yapın.
Yoğunluk: hesaplamalarda normalde BDN'de belirtilen yoğunluk kullanılır; ancak gerçek yoğunluğu yalnızca usulüne uygun alınmış bir numunenin laboratuvar testi ortaya koyar. BDN'deki yoğunluk gerçek değerden yüksekse teslim edilen kütle olduğundan fazla görünür.
Trim ve meyil: son ölçümleri gemi mümkün olduğunca dik ve düz konumdayken alın; değilse doğru düzeltmeleri uygulayın.

Çapraz kontrol olarak, geminin bunker öncesi ve sonrası draft okumalarındaki değişimi, alındığı varsayılan yakıt kütlesiyle karşılaştırın.

Kütle akış ölçerler

Kütle akış ölçer, teslimat hattından geçen yakıtın kütlesini doğrudan ölçer ve yukarıda anlatılan düzeltmelerin birçoğunu ortadan kaldırır. Singapur, gemi yakıtı (fuel oil) teslimatlarında 1 Ocak 2017'den, distilatlarda ise 1 Temmuz 2019'dan bu yana onaylı kütle akış ölçümünü zorunlu tutmaktadır. Singapur'da BDN'deki teslim miktarı, bunker tankerinin sayacına dayanır. İlk teknik referans olan TR 48, Kasım 2019'da çoklu sayaç kurulumları için ek gereklilikler getiren Singapur Standardı SS 648 ile değiştirildi.

Sayaç, kontrol ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Teslimattan önce ve sonra mühürleri doğrulayın, totalizatör okumalarını kaydedin, sayaç fişini alın ve teslimat boyunca belirli aralıklarla manuel iskandil ölçümüne devam edin. Manuel okumalar farkların tespit edilmesine ve taşmaların önlenmesine yardımcı olur.

Cappuccino bunker ve eksik teslimatın diğer nedenleri

Cappuccino bunker olarak adlandırılan teslimatlarda yakıta hava veya gaz karıştırılır; böylece yakıt gerçekte olduğundan daha fazla hacim kaplıyormuş gibi görünür. Kabarcıklar ayrıştığında gemi, iskandil ölçümlerinin gösterdiğinden daha az yakıt bulur. Uyarı işaretleri şunlardır:

Mavna veya gemi tanklarında yakıt yüzeyinde köpük.
İskandil şeridinde veya şakülünde kabarcıklar.
Manifoldda guruldama ya da tank havalandırmalarından gürültüyle hava çıkması.
Manifoldda beklenmedik basınç dalgalanmaları.
Hortumun titremesi, sarsılması veya olağandışı sesler çıkarması.

Diğer yaygın nedenler arasında hatalı veya onaysız mavna tabloları, beyan edilmemiş tanklarda ya da borularda alıkonulan yakıt, yanlış sıcaklıklar, olduğundan yüksek beyan edilen yoğunluk ve hesaba katılmayan hat içeriği sayılabilir. Soğuk havada, akma noktasının altındaki yakıtın seviyesi dengelenmeyebilir ve iskandil ölçümleri trimdeki değişimlere tepki vermez; yakıtın güvenilir biçimde ölçülebilmesi için önce ısıtılması gerekir.

Hava karıştırıldığından şüpheleniyorsanız fotoğraf veya video çekin, gözlemlerinizi makine jurnaline kaydedin ve bir protesto mektubu düzenleyin. Transfer tamamlandıktan sonra delilleri yeniden elde etmek zordur.

Bağımsız sörveyörün rolü

Bağımsız bir bunker sörveyörü, teslimattan önce ve sonra mavna ve gemi tanklarını ölçer, sayaç okumalarına ve numune alma işlemine nezaret eder, belgeleri kontrol eder ve bulgularını kendisini atayan tarafa raporlar. Teslimat sırasında bir fark ortaya çıkarsa sörveyör, deliller henüz ortadayken bunun olası nedenini belirleyebilir. Mürettebatın kara tanklarını göremediği kara boru hattı teslimatlarında sörveyörün hazır bulunması özellikle yararlıdır.

Sörveyörler, mavna gelmeden önce ve neyi ölçüp raporlayacakları konusunda açık talimatlarla atandıklarında en etkili sonucu verir.

Protesto mektupları ve BDN'nin imzalanması

Başmühendisin rakamları BDN ile örtüşmüyorsa BDN'yi örtüşüyormuş gibi imzalamayın. Geminin kendi rakamlarını kayda geçirin.
Farkı ve olası nedenini belirten bir protesto mektubu düzenleyin ve mavna kaptanından alındığını teyit etmesini isteyin.
Uygun olduğu durumlarda, doğrulanamayan düzeltilmiş bir kütleyi kabul etmek yerine belgeleri yalnızca gözlemlenen sıcaklıktaki hacim için imzalayın.
Farkı makine jurnaline ve Petrol Kayıt Defterine işleyin; resmî kayıtları gemideki gerçek miktarla tutarlı tutun.
Tüm ölçümlerin, fotoğrafların ve protestoların kopyalarıyla birlikte armatörü, işletmecileri ve kiracıları derhal yazılı olarak bilgilendirin.
Sözleşme koşullarını kontrol edin. Örneğin BIMCO Bunker Terms 2018, taraflar farklı bir süre üzerinde anlaşmadıkça, miktar farkının BDN'ye veya bir protesto mektubuna işlenmesini ve talebin teslimattan itibaren 14 gün içinde satıcıya sunulmasını şart koşar.

Miktar kontrolünü rutin hale getirmek

Bu kontroller zaman alır, ancak her teslimatta kullanılan standart bir kontrol listesi süreci hızlandırır. Atlas Bunkering her yakıt ikmali için bağımsız bir bunker sörveyörünü önemle tavsiye eder ve talep halinde, teslim edilen yakıtın akredite laboratuvar testiyle birlikte sörveyörü de organize edebilir.

Sorular ve yanıtlar

Kütle akış ölçer okuması kesin midir?

Singapur'da olduğu gibi limanın sayaçla ölçümü zorunlu tuttuğu yerlerde BDN'deki miktar sayaca dayanır. Gemi yine de mühürleri ve totalizatörleri doğrulamalı, manuel iskandil ölçümlerini sürdürmeli ve rakamları örtüşmüyorsa derhal protesto etmelidir.

Protesto mektubu ne zaman düzenlenmelidir?

Gemi ölçümü doğrulayamadığında, yakıta hava karıştırıldığına dair işaretler gördüğünde ya da kendi rakamlarıyla BDN arasında bir fark bulduğunda. Mektubu, mavna hâlâ bordadayken, teslimat sırasında veya hemen sonrasında düzenleyin.

Yoğunluk neden bu kadar önemli?

Çünkü teslim edilen kütle hacim ve yoğunluktan hesaplanır. Kullanılan yoğunluk gerçek değerden yüksekse BDN, gerçekte teslim edilenden daha fazla ton gösterir.

Kaynaklar

Bu rehber genel bilgi niteliğindedir; hukuki veya teknik tavsiye değildir. Geminiz için güncel kuralları ve makine üreticinizin önerilerini kontrol edin.