Bunker kalitesi: numune alma, ISO 8217 ve off-spec yakıt

Yakıt kalitesi sorunlarının çoğu manifoldda görülemez; bu nedenle teslimat sırasında alınan numuneler ve siparişe yazılan şartname, geminin başlıca güvencesidir. Bu rehber doğru numune alma yöntemini, ISO 8217 sürümlerini, önemli parametreleri ve bir test sonucu şartname dışı (off-spec) çıktığında atılacak pratik adımları ele alıyor.

Numune neden belgelerden daha önemlidir?

Bunker Teslim Belgesi, tedarikçinin teslim ettiğini beyan ettiği yakıtı kayda geçirir. Gemiye gerçekte neyin geldiğinin tek fiziksel kanıtı ise usulüne uygun alınmış, mühürlenmiş ve tanıklı bir numunedir. Kötü alınmış, yanlış noktadan ya da tanık olmadan alınmış bir numune, laboratuvar daha sonra ne bulursa bulsun, delil olarak değerinin büyük bölümünü yitirir.

Manifoldda numune alma

MEPC.182(59) sayılı karar olarak kabul edilen IMO yakıt numunesi alma rehberi, MARPOL numunesinin alınma noktasını alıcı geminin bunker giriş manifoldu olarak belirler. Numune, teslimat boyunca kesintisiz olarak; manuel sürekli damlatmalı numune alıcı ya da zaman veya debiyle orantılı çalışan otomatik numune alıcı kullanılarak alınır.

• Teslimattan önce numune alıcının temiz ve doğru takılmış olduğunu, toplama kabının da yeni olduğunu kontrol edin.
• Damlatmayı, sondaki tamamlama dolumu dâhil, transferin başından sonuna kadar açık tutun.
• Toplanan yakıtı şişelere bölmeden önce, iki tarafın da hazır bulunduğu bir ortamda iyice karıştırın.
• Her şişeyi, geminin temsilcisi önünde tedarikçi temsilcisi tarafından takılan, kurcalandığında belli olan bir mühürle mühürleyin ve her mühür numarasını teslimat belgelerine kaydedin.
• Her şişeyi gemi, liman, tarih, ürün cinsi, tedarikçi, mühür numarası ve imzalarla etiketleyin.

Sektör standardı ISO 13739, bunker hortumunun her iki ucunda da numune alınmasına izin verir; bazı limanlar ise kendi prosedürlerini belirler. Hortum bağlanmadan önce numune alma noktası ve yöntemi üzerinde mutabakata varın ve her türlü anlaşmazlığı bir protesto mektubuyla kayda geçirin.

Hangi numuneler saklanmalı?

• MARPOL teslimat numunesi: en az 400 ml; yakıt büyük ölçüde tüketilene kadar ve her durumda teslimattan itibaren en az 12 ay süreyle geminin kontrolünde saklanır. Yasal doğrulama amacıyla alınır ve yalnızca yetkili makamlara teslim edilir.
• Geminin ticari şahit numunesi: kalite kontrolleri ve olası ticari takip için gemide saklanır.
• Tedarikçinin şahit numunesi: imzalı bir teslim tutanağı karşılığında mavnaya verilir.
• Laboratuvar numunesi: derhal teste gönderilir.

Örneğin BIMCO Bunker Terms 2018, en az beş numune alınmasını; bunlardan ikisinin satıcıda, MARPOL numunesi dâhil üçünün de gemide kalmasını öngörür. Tüm numuneleri yaşam mahallinin dışında, ısı ve güneş ışığından uzak, serin ve korunaklı bir yerde saklayın.

MARPOL Ek VI ayrıca geminin kendi sisteminden alınan kullanımdaki (in-use) ve gemideki (on-board) yakıt numunelerini de düzenler. 1 Nisan 2022'den önce inşa edilmiş gemilerde, kullanımdaki yakıt numune alma noktaları, 1 Nisan 2023 veya sonrasındaki ilk IAPP yenileme sörveyine kadar takılmış ya da belirlenmiş olmalıdır.

ISO 8217: 2017 mi, 2024 mü?

ISO 8217, gemilerde kullanılan distilat ve rezidüel yakıtların şartnamelerini belirler. Yedinci sürüm olan ISO 8217:2024, Mayıs 2024'te yayımlandı. Hem bu sürüm hem de 2017 sürümü ticari olarak kullanılmaya devam ettiğinden, sürüm talepte ve stem teyidinde mutlaka belirtilmelidir.

2024 sürümündeki başlıca değişiklikler şunlardır:

• İki yerine dört tablo: distilatlar, kükürt içeriği %0,50 veya altında olan rezidüel yakıtlar, biyo-rezidüel karışımlar ve kükürt içeriği %0,50'nin üzerinde olan rezidüel yakıtlar.
• %100'e kadar FAME içeriğine izin veren ve setan sayısı ile oksidasyon stabilitesi gibi yeni gereklilikler getiren distilat ürün cinsleri.
• Rezidüel yakıtlar için asgari viskozite; kükürt içeriği %0,50 veya altında olan rezidüellerde ise potansiyel toplam tortunun yanı sıra mevcut ve hızlandırılmış toplam tortu değerlerinin de raporlanması.
• Organik klorürler için bir sınır (50 mg/kg, EN 14077'ye göre) ve artık tüm tablolara uygulanan genel gereklilikler.

Yeni sürümün getirdiği avantajlar ancak yakıt gerçekten bu sürüme göre tedarik edilirse geçerlidir. Sözleşmede 2017 yazıyorsa 2017 sınırları esas alınır.

Temel parametreler ve önemleri

• Viskozite: doğru enjeksiyon için gereken ısıtmayı belirler. Çok düşük viskozite, çok yüksek viskozite kadar sorun yaratabilir.
• Yoğunluk: separatör performansını etkiler ve teslim edilen hacmin kütleye çevrilmesinde kullanılır.
• Katalitik ince parçacıklar, yani cat fines (alüminyum ve silisyum): rafineri süreçlerinden gelen sert parçacıklardır; separasyonla giderilmezlerse pompalarda, enjektörlerde, segmanlarda ve gömleklerde abrazif aşınmaya yol açar.
• Su: enerji içeriğini düşürür, yanmayı ve korozyonu etkileyebilir.
• Kükürt: hem yasal bir sınır hem de bir şartname parametresidir. MARPOL kapsamında, ticari bir test farklı sonuç verse bile bağlayıcı olan, BDN'de beyan edilen kükürt içeriğidir.
• Parlama noktası: SOLAS, yangın emniyeti önlemi olarak gemide kullanılan yakıt için genel olarak en az 60°C şart koşar.
• Potansiyel toplam tortu: stabilitenin ve depolama sırasında çamur oluşumu riskinin bir göstergesidir.

Test sonuçları şartname dışı çıkarsa

Şartname dışı bir sonuç, belgelenmiş bir müdahale gerektirir. Öncelik geminin ve makinelerinin emniyetidir, ardından delillerin korunması gelir.

1. Raporu dikkatle okuyun. Hangi parametrenin, ne kadar ve ISO 8217'nin hangi sürümüne göre sınır dışında kaldığını not edin. Sapmanın test yönteminin tekrar üretilebilirlik (reproducibility) sınırları içinde olup olmadığını laboratuvara sorun.
2. Yasal sorun olup olmadığını kontrol edin. 60°C'nin altında bir parlama noktası ya da geçerli sınırın üzerinde bir kükürt içeriği, ticari bir meseleden öte bir durumdur. Bayrak devleti idaresini ve klas kuruluşunu bilgilendirin ve yakıtın gemiden boşaltılmasını (debunkering) da içerebilecek talimatlarına uyun. Yakıtı sınırlar içine çekmek için gemide harmanlama yapmak kabul edilemez.
3. Yakıtı ayrı tutun. Kendi tanklarında muhafaza edin, çapraz bağlantıları kapatın ve başka yakıtla karıştırmayın.
4. Mümkünse yakıtı kullanmayın. Geminin başka seçeneği yoksa ısıtma, separasyon ve filtrasyon konusunda laboratuvardan ve makine üreticisinden tavsiye isteyin ve makineleri yakından izleyin.
5. Stem, BDN ve mühür numaralarını belirterek tedarikçiye derhal yazılı bildirimde bulunun. Sözleşmeler kaliteye ilişkin itirazlar için süre sınırları öngörür; örneğin BIMCO Bunker Terms 2018, teslimattan itibaren 30 gün içinde bildirim yapılmasını şart koşar.
6. Tüm numuneleri mühürlü ve el sürülmemiş halde saklayın. Yerlerini ve durumlarını kayda geçirin; yetkili makamlar talep etmedikçe MARPOL numunesini hiçbir yere göndermeyin.
7. Her şeyi belgeleyin: makine ve separatör kayıtları, filtre ve separatör çamuru numuneleri, fotoğraflar, hasarlı parçalar ve tüm yazışmalar. Gerektiği şekilde armatörü, kiracıları ve P&I kulübünü bilgilendirin.

Önlemek daha ucuzdur

Sürümü ve ürün cinsini açıkça belirtin, kalite geçmişi sağlam tedarikçilerden alım yapın, her teslimatta doğru şekilde numune alın ve mümkün olduğunda yeni yakıtı yakmadan önce laboratuvar sonuçlarını bekleyin. Atlas Bunkering her yakıt ikmali için bağımsız bir bunker sörveyörü ve akredite laboratuvar testini önemle tavsiye eder ve talep halinde her ikisini de organize edebilir.

Sorular ve yanıtlar

Kaynaklar

1. IMO Guidelines for the sampling of fuel oil, resolution MEPC.182(59) (AMSA copy)
2. IMO: Fuel oil availability and quality, MARPOL Annex VI regulation 18
3. ISO 8217:2024 Specifications of marine fuels
4. UK P&I Club: ISO 8217:2024, the marine fuel standard has been updated
5. ExxonMobil Marine: Bunker sampling, MEPC.182(59) and ISO 13739
6. Cayman Islands Shipping Registry: Guidance on off-specification fuels

Bu rehber genel bilgi niteliğindedir; hukuki veya teknik tavsiye değildir. Geminiz için güncel kuralları ve makine üreticinizin önerilerini kontrol edin.